Bir yakınının vefatından sonra geride borçtan başka bir şey bırakmadığının fark edilmesi, mirasçılar için ciddi bir mali risk oluşturur. Kanunda öngörülen 3 aylık normal ret süresi kaçırılmışsa dahi, terekenin ölüm tarihinde açıkça borca batık olduğu hâllerde mirasçıları koruyan özel bir müessese devreye girer: mirasın hükmen reddi.
Normal Ret ile Hükmen Ret Arasındaki Fark
TMK m. 606 uyarınca mirasın reddi, mirasçının mirası öğrendiği tarihten itibaren 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapacağı irade beyanıyla gerçekleşir. Bu süre kaçırılırsa mirasçı, kural olarak mirası kayıtsız şartsız kazanmış sayılır (TMK m. 610).
Ancak TMK m. 605/2, bu kuralın istisnasını düzenler: mirasbırakanın ölümü tarihinde terekesinin borçlarını ödemekten açıkça aciz olduğu hâllerde, miras 3 aylık süreye bakılmaksızın mirasçılar tarafından reddedilmiş sayılır. Bu, bir irade beyanı değil, kanundan doğan bir sonuçtur (hükmen ret); mirasçılar sadece bu durumun mahkemece tespitini talep eder.
Borca Batıklığın İspatı
“Terekenin açıkça borca batık olması” şartı titizlikle araştırılır. Kural olarak, mirasbırakan hakkında yapılan bir icra takibi sonucunda aciz vesikası (İİK m. 143) düzenlenmiş olması, borca batıklığın en güçlü göstergesidir. Böyle bir belge yoksa, mahkeme; bankalar, tapu müdürlükleri, trafik tescil müdürlükleri ve ilgili kurumlar nezdinde re’sen araştırma yaparak mirasbırakanın tüm mal varlığını (aktifini) ve borçlarını (pasifini) tespit eder.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi: Terekeyi Sahiplenme Ret Hakkını Düşürür
Mirasın hükmen reddi talebinde bulunan mirasçıların en sık düştüğü hata, tereke borçlarından bir kısmını kendi imkânlarıyla ödemiş olmalarıdır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 16.12.2019 tarihli, 2016/11937 Esas ve 2019/8668 Karar sayılı kararında bu konu şöyle açıklığa kavuşturulmuştur: “Ret süresi sona ermeden, mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya miras bırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı, mirası reddedemez.” Somut olayda davacı mirasçıların, dava dilekçesinde tereke borçlarının bir kısmını kendilerinin ödediğini beyan etmeleri üzerine, mahkemenin bu hususu (ret hakkının TMK m. 610 uyarınca düşüp düşmediğini) araştırmadan karar vermesi bozma nedeni sayılmıştır. (Yargıtay 14. HD., E. 2016/11937, K. 2019/8668, T. 16.12.2019)
Bu karardan çıkan pratik ders açıktır: borca batık bir mirası hükmen reddetmeyi düşünen mirasçılar, tereke borçlarını kendi ceplerinden ödemekten, tereke mallarını kullanmaktan veya sahiplenme sonucu doğuracak işlemler yapmaktan kaçınmalıdır; aksi hâlde ret hakkı kaybedilebilir.
Dava Kime Karşı Açılır?
Mirasın hükmen reddine ilişkin davalar, terekenin alacaklılarına karşı (husumet yöneltilerek) açılmalıdır; alacaklı gösterilmeden veya eksik hasımla açılan davalar usul yönünden hatalı kabul edilir.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 605, 606, 610.
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/11937, K. 2019/8668, T. 16.12.2019 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
3 aylık ret süresini kaçırdım, artık hiçbir şey yapamaz mıyım?
Terekenin ölüm tarihinde açıkça borca batık olduğu ispatlanabiliyorsa, süreye bakılmaksızın mirasın hükmen reddinin tespiti istenebilir; bu, normal ret süresini kaçıranlar için önemli bir güvencedir.
Mirasçı, mirasbırakanın cenaze masraflarını ödemişse ret hakkını kaybeder mi?
Cenaze giderleri gibi zorunlu ve olağan nitelikteki harcamalar, kural olarak terekeyi sahiplenme sayılmaz; ancak borçların ödenmesi, malların kullanılması gibi işlemler ret hakkını tehlikeye atabilir.
Hükmen ret davası hangi mahkemede açılır?
Sulh hukuk mahkemesinde, terekenin alacaklılarına karşı açılır.
Aciz vesikası yoksa dava açılamaz mı?
Açılabilir; aciz vesikasının bulunmaması, borca batıklığın başka delillerle (banka, tapu, trafik tescil kayıtları vb. araştırmasıyla) ispatına engel değildir, ancak ispat yükünü artırır.
Bir yanıt yazın