Boşanma kararıyla birlikte mahkemece belirlenen “kişisel ilişki” (görme günleri), velayeti kendisinde bulunmayan ebeveynin çocuğuyla düzenli bağ kurmasını güvence altına alan önemli bir haktır. Ancak uygulamada, velayet kendisinde olan ebeveynin bu ilişkiyi engellemesi sık karşılaşılan bir sorundur. Böyle bir durumda izlenebilecek birden fazla hukuki yol bulunmaktadır.
Kişisel İlişkiyi Engellememe Yükümlülüğü
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 324. maddesi uyarınca, ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla ve çocuğun bu ilişkiyi sürdürmesini kolaylaştırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı davranış, hem hukuki hem de -devamlılık kazanması hâlinde- velayetin değiştirilmesi gibi ağır sonuçlar doğurabilecek bir ihlaldir.
Birinci Yol: İcra Yoluyla Çocuk Teslimi
Kişisel ilişki kararı bir ilam (mahkeme kararı) niteliğinde olduğundan, icra yoluyla yerine getirilmesi mümkündür. Ebeveyn, icra dairesine başvurarak diğer tarafa “çocuğun tesliminin veya kişisel ilişkinin kurulmasının” sağlanması için icra emri gönderilmesini talep edebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 07.06.2023 tarihli, 2023/4169 Esas ve 2023/3021 Karar sayılı kararı, bu sürecin usulüne dikkat çekmektedir: 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na 7343 sayılı Kanun’la eklenen ek 41/C maddesi uyarınca, bu tür icra iş ve işlemlerine karşı yapılacak şikâyetlerin, öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren 1 hafta içinde, işlemi yapan icra müdürlüğünün bulunduğu yer aile mahkemesine yöneltilmesi gerekmektedir (bu görev, pilot bölge uygulamasına göre adli destek müdürlüklerine de verilebilmektedir). (Yargıtay 2. HD., E. 2023/4169, K. 2023/3021, T. 07.06.2023)
İkinci Yol: Kişisel İlişkinin Yeniden Düzenlenmesi veya Genişletilmesi Talebi
Kişisel ilişkinin fiilen kurulamadığı durumlarda, ilgili ebeveyn aile mahkemesine başvurarak kişisel ilişki düzeninin (gün, saat, teslim/alım yeri gibi) somutlaştırılmasını veya değiştirilmesini talep edebilir; belirsiz veya uygulanması güç bir düzen, ihlallerin sürmesine zemin hazırlayabileceğinden, bu düzenin netleştirilmesi pratikte engellemeleri azaltabilir.
Üçüncü ve En Ağır Yol: Velayetin Değiştirilmesi
Kişisel ilişkinin engellenmesi, tek seferlik değil, süreklilik kazanmış bir davranışa dönüşürse, bu durum velayet hakkının kötüye kullanılması olarak nitelendirilebilir ve velayetin diğer ebeveyne verilmesi (velayetin değiştirilmesi) sonucunu doğurabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin istikrarlı içtihadına göre, velayet hakkına sahip ebeveynin diğerinin çocukla kişisel ilişkisini haklı bir sebep olmaksızın sürekli olarak engellemesi, çocuğun menfaatine aykırı kabul edilir ve velayetin değiştirilmesi için haklı bir sebep oluşturabilir.
Ceza Hukuku Boyutu
Kişisel ilişki kararının kasıtlı ve sürekli biçimde ihlal edilmesi, somut olayın özelliğine göre 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında (örneğin çocuğun teslim edilmemesi durumunda velayet/vesayet hükümlerine uymama gibi) cezai boyut da kazanabilir; bu yönüyle sürecin bir ceza hukuku uzmanıyla da değerlendirilmesi faydalı olabilir.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 324, 325.
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, ek m. 41/C.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/4169, K. 2023/3021, T. 07.06.2023 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuk, diğer ebeveynini görmek istemiyorsa ne olur?
Çocuğun yaşı ve idrak seviyesine göre görüşü dikkate alınır, ancak bu tek başına belirleyici değildir; mahkeme, çocuğun bu tutumunun yönlendirme sonucu olup olmadığını da (uzman/pedagog raporlarıyla) araştırabilir.
İcra yoluyla çocuk teslimi zorla mı gerçekleştirilir?
Süreç, çocuğun psikolojisini en az etkileyecek şekilde, gerektiğinde uzman pedagog/psikolog eşliğinde ve kademeli bir yöntemle yürütülmeye çalışılır; doğrudan zor kullanma istisnai ve son çare niteliğindedir.
Kişisel ilişkinin engellenmesi nafakayı etkiler mi?
Doğrudan etkilemez; nafaka ve kişisel ilişki farklı hukuki kurumlardır, ancak bazı durumlarda taraflar arasındaki genel uyuşmazlık iklimi dava süreçlerine yansıyabilir.
Hangi mahkemeye başvurmalıyım: aile mahkemesi mi, icra mahkemesi mi?
Bu, somut talebin niteliğine göre değişir; icra işlemlerine yönelik şikâyetler güncel mevzuata göre genellikle aile mahkemesine, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya velayet değişikliği talepleri de aile mahkemesine yöneltilir.
İlgili Yazılar
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın