2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, kamulaştırma bedelinin taşınmaza el konulmadan veya tescilden önce ödenmesi ilkesini benimser. Ancak uygulamada, gerek anlaşmalı (satın alma usulüyle) kamulaştırmalarda gerekse mahkemece bedel tespit edilen kamulaştırmalarda, idarenin ödemeyi kanunda öngörülen süreler içinde yapamadığı durumlarla sık karşılaşılır. Bu yazıda, kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi hâlinde malikin hangi hukuki yollara başvurabileceğini ve faiz talebinin hangi şartlarda kabul edildiğini, güncel bir Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararı üzerinden ele alıyoruz.
Anlaşmalı Kamulaştırmada Ödeme Süresi (m.8)
2942 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca, idare ile malik arasında satın alma usulüyle bir anlaşma sağlanırsa, düzenlenen tutanak aynı zamanda tescil belgesi niteliği taşır. Kanun, idareye bu anlaşma tutanağının düzenlenme tarihinden itibaren belirli bir süre içinde (uygulamada azami kırk beş gün) kamulaştırma bedelini hazır ederek tapuda resen tescil işlemini tamamlaması ve bedeli malike ödemesi yükümlülüğü yükler. Bu süre içinde ödeme yapılmaması, idarenin temerrüdü sonucunu doğurur.
Geç Ödemede Yasal Faiz Talebi: Yargıtay Kararı
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin 04.04.2024 tarihli, 2023/10972 Esas ve 2024/4246 Karar sayılı kararına konu olayda, davacı ile davalı idare arasında 15.04.2021 tarihinde anlaşma (satın alma) tutanağı imzalanmış, ancak kararlaştırılan 333.307,80 TL kamulaştırma bedeli malike ancak 10.02.2022 tarihinde, yani aradan yaklaşık on ay geçtikten sonra ödenmiştir. Yerel mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi, 2942 sayılı Kanunun 8. maddesinin beşinci fıkrasına göre satın alma tutanağının aynı zamanda tescil belgesi niteliğinde olduğunu, idarenin en geç kırk beş gün içinde bedeli hazır edip tapuda tescili sağlaması gerektiğini; bu süre olan 30.05.2021 tarihi ile fiilen ödemenin yapıldığı 10.02.2022 tarihi arasındaki dönem için yasal faiz işletilmesi gerektiğini kabul etmiş ve Yargıtay bu kararı onamıştır. (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2023/10972, K. 2024/4246, T. 04.04.2024)
Yasal Faizi Aşan (Munzam) Zarar İçin İspat Yükü
Aynı kararda Yargıtay, önemli bir ilkeyi de teyit etmiştir: kanun koyucu, bir para borcunun geç ödenmesi hâlinde alacaklının zarara uğradığını, temerrüt faizi miktarınca, kural olarak bir karine şeklinde kabul etmiştir. Ancak alacaklının bunu aşan bir zararı (munzam zarar) varsa, bu zararını -örneğin yüksek enflasyon veya kur artışı nedeniyle bedelin alım gücünün düştüğünü- somut olarak ispat etmesi gerekir; yüksek enflasyon, döviz kurundaki artış veya serbest piyasadaki yüksek faiz oranları, tek başına ve soyut biçimde ileri sürülerek ispat külfetinden kurtulmayı sağlamaz. Kararda ayrıca, kamulaştırma bedelinin geç ödenmesinin tek başına manevi tazminatı gerektirmediği de vurgulanmıştır.
Mahkemece Tespit Edilen Bedelin Dört Ay İçinde Ödenmemesi (m.10)
Mahkemece bedel tespit edilen kamulaştırmalarda ise, 2942 sayılı Kanunun 10. maddesine 6459 sayılı Kanunun 6. maddesiyle eklenen hüküm uyarınca, dava dört ay içinde sonuçlandırılamazsa, bu sürenin bitiminden itibaren karar tarihine kadar geçen süre için kamulaştırma bedeline yasal faiz işletilmesi gerekir. Bu düzenleme, Anayasa Mahkemesi’nin ilgili kararı da gözetilerek, yargılamanın makul sürede tamamlanamadığı hâllerde malikin bedel üzerindeki değer kaybını telafi etmeyi amaçlar.
Kaynakça
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, m. 8, 10.
- 6459 sayılı Kanun, m. 6.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 120, 122.
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2023/10972, K. 2024/4246, T. 04.04.2024 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Kamulaştırma bedeli geç ödenirse otomatik olarak faiz işler mi?
Evet; anlaşmalı kamulaştırmada kanuni ödeme süresinin (m.8), mahkemece bedel tespit edilen kamulaştırmada ise dört aylık sürenin (m.10) aşılması hâlinde, aradan geçen süre için yasal faiz talep edilebilir.
Yasal faizi aşan bir zarar da talep edilebilir mi?
Talep edilebilir ancak bu munzam zararın somut olarak ispat edilmesi gerekir; yüksek enflasyon veya kur artışı gibi genel ekonomik koşullar tek başına yeterli görülmez.
Geç ödeme nedeniyle manevi tazminat istenebilir mi?
Yargıtay içtihadına göre, kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi kural olarak tek başına manevi zarar oluşturmaz; bu talep genellikle reddedilmektedir.
Anlaşmalı kamulaştırmada ödeme süresi ne kadardır?
2942 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca, anlaşma tutanağının düzenlenmesinden itibaren idarece en geç kırk beş gün içinde bedelin hazır edilip tapuda tescil işleminin tamamlanması gerekir.
Faiz talebi için ayrı bir dava mı açılmalıdır?
Evet; bedel tespiti davası kesinleştikten ve ödeme sürecinde gecikme yaşandıktan sonra, geç ödemeden kaynaklanan faiz alacağı için idareye karşı ayrı bir alacak davası açılabilir.
İlgili Yazılar
- Acele Kamulaştırma Nedir? Normal Kamulaştırmadan Farkı Nedir?
- Kamulaştırılan Taşınmaz Amacına Uygun Kullanılmazsa Geri Alınabilir mi?
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay/Danıştay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın