Yıllar önce başlatılmış ama takibi hiç izlenmemiş bir icra dosyasıyla karşılaşan borçlular, çoğu zaman “bu kadar zaman geçti, artık borç silinmiştir” diye düşünür. Ancak zamanaşımı, kendiliğinden işleyen değil, doğru zamanda ve doğru şekilde ileri sürülmesi gereken bir savunma aracıdır.
Zamanaşımı Borcu Otomatik Olarak Sona Erdirmez
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 28.01.2016 tarihli, 2014/29507 Esas ve 2016/2294 Karar sayılı kararı, zamanaşımının hukuki niteliğini net biçimde ortaya koymaktadır: zamanaşımı bir hakkın varlığını ortadan kaldıran bir olgu değildir, sadece o hakkın dava/icra yoluyla istenebilirliğine engel oluşturan bir def’idir. Bu nedenle zamanaşımı, ancak süresinde ve usulüne uygun olarak ileri sürülürse mahkemece (veya icra mahkemesince) dikkate alınabilir; kendiliğinden (re’sen) gözetilmez. (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2014/29507, K. 2016/2294, T. 28.01.2016)
Zamanaşımı Def’i Ne Zaman İleri Sürülmelidir?
Anılan kararda, borçlunun kendisine tebliğ edilen ödeme emrine karşı süresinde itiraz etmeyip takibi kesinleştirmesi, ardından zamanaşımı def’ine dayanarak menfi tespit davası açması örneği ele alınmıştır. Yargıtay, takip kesinleştikten ve borçlu zamanaşımı def’inde bulunmadan bu aşama geçildikten sonra, zamanaşımı def’ine dayalı olarak ayrıca menfi tespit davası açılamayacağına hükmetmiştir. Bu, zamanaşımı def’inin -tıpkı itiraz gibi- kanunda öngörülen usul ve süreler içinde, doğru aşamada ileri sürülmesi gerektiğini göstermektedir.
Genel Zamanaşımı Süresi ve Kesilme Hâlleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 146 uyarınca, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça alacaklar için genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. TBK m. 154 uyarınca alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya iflas masasına başvurması hâlinde zamanaşımı kesilir; TBK m. 157 uyarınca kesilen zamanaşımı, takibe ilişkin her yeni işlemden (örneğin haciz işlemi, borçluya tebligat) sonra yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle icra dosyasında düzenli işlem yapılması, alacağın zamanaşımına uğramasını önler.
İlamlı ve İlamsız Takiplerde Farklı Süreler
İlama (mahkeme kararına) dayalı alacaklarda zamanaşımı süresi TBK m. 146’daki genel 10 yıllık süredir. Kambiyo senetlerine (bono, çek, poliçe) dayalı takiplerde ise Türk Ticaret Kanunu’nda özel ve daha kısa zamanaşımı süreleri (örneğin çekte 3 yıl) öngörülmüştür. Borçlunun, hangi tür alacağa karşı hangi zamanaşımı süresinin uygulandığını doğru tespit etmesi, def’in başarılı olup olmayacağını doğrudan etkiler.
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 146, 154, 157.
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2014/29507, K. 2016/2294, T. 28.01.2016 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
İcra dosyam 10 yıldır işlemsizse borç kendiliğinden silinir mi?
Hayır; zamanaşımı def’i borçlu tarafından usulüne uygun şekilde ileri sürülmedikçe icra dosyası re’sen kapanmaz.
Zamanaşımı def’ini nasıl ileri sürerim?
İlamsız takipte icra mahkemesine şikayet yoluyla, ilamlı takipte ise İİK’nın öngördüğü usullerle zamanaşımı itirazında bulunulur; süresi kaçırılmamalıdır.
Takip kesinleştikten sonra zamanaşımı def’i ileri sürülebilir mi?
Yargıtay’a göre, süresinde itiraz edilmeyip takip kesinleştikten sonra, aynı zamanaşımı iddiasına dayanarak ayrıca menfi tespit davası açılamaz; bu nedenle def’in zamanında ileri sürülmesi kritik önem taşır.
İcra dairesinin haciz işlemi zamanaşımını keser mi?
Evet; TBK m. 157 uyarınca takibe ilişkin her yeni icra işlemi (haciz gibi) zamanaşımını yeniden başlatır.
İlgili Yazılar
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bir yanıt yazın