Elinde çek, bono (senet) veya poliçe bulunan bir alacaklı, alacağını genel haciz yoluyla değil, çok daha hızlı sonuç veren özel bir usulle, “kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip” ile tahsil edebilir. Ancak bu hızlı yolun kullanılabilmesi, elde bulunan belgenin kanunun aradığı şekil şartlarını taşıyan gerçek bir kambiyo senedi olmasına sıkı sıkıya bağlıdır.
Kambiyo Senedine Mahsus Takibin Avantajı
Genel haciz yolunda borçlunun itirazı takibi kendiliğinden durdururken, kambiyo senetlerine mahsus takipte borçlunun itirazı takibi durdurmaz; borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine başvurarak itiraz etmek zorundadır ve bu itiraz da takibi kendiliğinden durdurmaz, icra mahkemesinden ayrıca tedbir kararı alınması gerekir. Bu nedenle alacaklılar için kambiyo senedi, genel senetlere göre çok daha güçlü bir tahsil aracıdır.
Şekil Şartları: Kambiyo Vasfı Olmazsa Takip İptal Edilir
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, bononun (ve dolayısıyla çekin/poliçenin) geçerli sayılabilmesi için sıkı şekil şartları öngörür: düzenleme tarihi ve yerinin yazılması, vade tarihinin “düzenleme gününden belirli bir süre sonraya” ait olması gibi. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 23.06.2015 tarihli, 2015/6158 Esas ve 2015/17639 Karar sayılı kararında bu konu şöyle açıklanmıştır: “6102 sayılı TTK’nun 703/c maddesi gereğince bononun vade tarihinin ‘keşide gününden muayyen bir müddet sonraya’ ait bulunması zorunludur. Aksi takdirde dayanak belge kambiyo senedi vasfını taşımaz… Bonoda vadenin ilgili maddelere aykırı olarak düzenlenmesi ve vade tarihinin tanzim tarihinden önceki bir tarihi taşıması halinde senet, bono vasfını yitirir.” (Yargıtay 12. HD., E. 2015/6158, K. 2015/17639, T. 23.06.2015)
Karar ayrıca önemli bir usul kuralına da işaret eder: İİK m. 170/a-2 uyarınca icra mahkemesi, süresinde yapılan itiraz veya şikâyet üzerine, takip dayanağı senedin kambiyo vasfını taşıyıp taşımadığını kendiliğinden (re’sen) inceleyip, taşımıyorsa takibin iptaline karar verebilir. Bu nedenle borçlular, imza itirazı gibi konulara girmeden önce, elindeki senedin gerçekten kambiyo senedi vasfında olup olmadığını mutlaka kontrol ettirmelidir.
Süreler: Ödeme Emrine İtiraz ve Şikâyet
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda borçluya gönderilen ödeme emrine karşı, imzaya itiraz veya borca itiraz 5 gün içinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Senedin kambiyo vasfı taşımadığı veya alacaklının bu özel yolu kullanma hakkının bulunmadığı iddiaları ise, aynı süre içinde “şikâyet” yoluyla ileri sürülür.
Zamanaşımı Süreleri
Bonoda keşideciye (borçluya) karşı takip hakkı, TTK hükümleri uyarınca vade tarihinden itibaren 3 yıllık zamanaşımına tabidir. Senedin kambiyo vasfını kaybetmesi hâlinde ise (örneğin şekil eksikliği nedeniyle), alacak adi bir borç alacağına dönüşür ve Türk Borçlar Kanunu’nun genel zamanaşımı hükümleri (kural olarak 10 yıl) uygulanır.
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 703, 776, 778.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 167-170/a.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2015/6158, K. 2015/17639, T. 23.06.2015 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Elimde çek var ama üzerinde düzenleme yeri yazmıyor, ne olur?
Düzenleme yeri gibi zorunlu unsurlardan birinin eksik olması, senedin kambiyo vasfını kaybetmesine yol açabilir; bu durumda kambiyo senetlerine mahsus hızlandırılmış takip yolu kullanılamaz, ancak alacak genel hükümlere göre yine de takip ve dava konusu edilebilir.
Kambiyo takibinde borçlu itiraz etmezse ne olur?
5 günlük süre içinde itiraz edilmez veya şikâyette bulunulmazsa takip kesinleşir ve doğrudan haciz aşamasına geçilir.
Çek karşılıksız çıkarsa ceza davası da açılabilir mi?
Evet; karşılıksız çek keşide etmek, 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında ayrıca idari yaptırıma (çek düzenleme yasağı) tabi olabilir; icra takibi ile bu süreç birbirinden bağımsız yürüyebilir.
İmzaya itiraz eden borçlu takibi durdurabilir mi?
İmzaya itiraz, tek başına takibi durdurmaz; borçlunun icra mahkemesinden ayrıca ve gerekçeli bir tedbir (icranın geri bırakılması) kararı alması gerekir.
İlgili Yazılar
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın