Uzaktan (evden) çalışma modelinin yaygınlaşmasıyla birlikte, klasik işyeri kavramına dayanan iş kazası tanımının bu yeni çalışma biçimine nasıl uygulanacağı, henüz emsal sayıda özel bir Yargıtay kararıyla netleşmemiş, ancak uygulamada giderek daha sık gündeme gelen bir sorundur. Bu yazıda, iş kazasının genel unsurlarını düzenleyen yerleşik içtihat çerçevesinden hareketle, bu ilkelerin uzaktan çalışma düzenine nasıl uygulanabileceğini ele alıyoruz.
İş Kazasının Kanuni Tanımı ve Genel Unsurları
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, ya da görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaydır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: Uygun İlliyet Bağı Şartı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 28.11.2019 tarihli, 2016/1912 Esas ve 2019/1235 Karar sayılı kararında iş kazasının unsurları ve işverenin sorumluluğunun sınırları şöyle özetlenmiştir: “Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için, sigortalıyı bedence ve ruhça zarara uğratan olayın, maddenin belirlediği ‘hal ve durumlardan’ birinde meydana gelmiş bulunması gerekli ve yeterlidir… Burada aranan ‘uygun illiyet (nedensellik) bağı’ olup, bu da yasanın aradığı hâl ve durumlardan herhangi birinde gerçekleşme olgusu ile sonucun birbiriyle örtüşmesi olarak anlaşılmalı, yasada olmadığı hâlde, herhangi başkaca kısıtlayıcı bir koşulun varlığı aranmamalıdır.” Karar ayrıca, işverenin işçiyi gözetme borcunun sınırsız olmadığını, zarar işçinin ağır kusurundan kaynaklanıyorsa illiyet bağının kesilebileceğini de vurgulamaktadır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2016/1912, K. 2019/1235, T. 28.11.2019)
Bu İlkelerin Uzaktan Çalışmaya Uygulanması: Belirleyici Kriter
5510 sayılı Kanun’un 13. maddesindeki “işyerinde bulunma” hâli, klasik anlamda işverenin fiziki işyerini ifade etse de, uzaktan çalışmada işçinin evi (veya çalıştığı belirlenen mekân) fiilen “iş görme yeri” hâline gelmektedir. Kanunun aynı maddesindeki “işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle” ölçütü ise, mekândan bağımsız olarak, kazanın işin ifasıyla uygun illiyet bağı içinde olup olmadığına odaklanır. Buna göre; uzaktan çalışan bir işçinin, belirlenen çalışma saatleri içinde, doğrudan işin ifasıyla bağlantılı bir faaliyet sırasında (örneğin bilgisayar başında çalışırken elektrik çarpması, iş için kullanılan ekipmanın sebep olduğu bir kaza) geçirdiği kaza, iş kazası sayılma yönünde güçlü bir illiyet bağı taşır.
Buna karşılık, çalışma saatleri içinde olsa dahi işin ifasıyla hiçbir ilgisi bulunmayan, tamamen kişisel/özel nitelikteki bir faaliyet sırasında (örneğin öğle arasında ev işleriyle uğraşırken) meydana gelen bir kaza, uygun illiyet bağının bulunmaması nedeniyle iş kazası sayılmayabilir. Bu ayrım, somut olayın koşullarına (kazanın anı, işle ilgisi, işverenin talimatları) göre değerlendirilmesi gereken, henüz içtihatla tam olarak netleşmemiş bir alandır.
Uzaktan Çalışmaya Özgü Yönetmelik Hükümleri
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, işverenin uzaktan çalışan işçi için de iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alma, işçiyi bu konuda bilgilendirme, gerekli eğitimi sağlama, sağlık gözetimini yapma ve ekipmanla ilgili gerekli tedbirleri alma yükümlülüğünün devam ettiğini düzenlemektedir. Bu, işverenin uzaktan çalışma düzeninde de gözetme borcundan tamamen muaf olmadığını, ancak bu borcun kapsamının işçinin evi üzerindeki sınırlı denetim imkânına göre farklılaşabileceğini göstermektedir.
Kaynakça
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 13.
- Uzaktan Çalışma Yönetmeliği (10.03.2021 tarih ve 31419 sayılı Resmî Gazete).
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2016/1912, K. 2019/1235, T. 28.11.2019 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Uzaktan çalışırken evde düşüp yaralanırsam iş kazası sayılır mı?
Bu, kesin bir kuralı olmayan, somut olaya göre değerlendirilmesi gereken bir konudur; kazanın işin ifasıyla (örneğin bilgisayar başında çalışırken) doğrudan bağlantılı olup olmadığı, mahkemece uygun illiyet bağı ölçütüne göre incelenir.
İşveren, uzaktan çalışanın evindeki iş güvenliğinden sorumlu mudur?
Evet, sınırlı ölçüde; Uzaktan Çalışma Yönetmeliği işverene bilgilendirme, eğitim ve ekipmanla ilgili tedbir alma yükümlülüğü yüklemektedir, ancak işverenin işçinin evine fiziksel müdahale/denetim imkânı doğal olarak sınırlıdır.
Bu tür bir olayı iş kazası olarak bildirmek zorunda mıyım?
Evet; işveren, öğrendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen süre içinde olayı SGK’ya iş kazası olarak bildirmekle yükümlüdür; bildirim yapılmaması ayrı idari yaptırımlara yol açabilir.
Kazanın iş kazası sayılıp sayılmadığı nasıl tespit edilir?
Uyuşmazlık hâlinde, iş kazasının tespiti davası açılarak mahkemece; kazanın saati, işle ilgisi, tanık beyanları ve varsa dijital kayıtlar (mesai takip sistemi, e-posta, toplantı kayıtları gibi) değerlendirilerek karar verilir.
İlgili Yazılar
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın