Yeraltında, madenlerde, tünellerde veya sağlığa zararlı ağır işlerde çalışan sigortalılar için kanun, normal emeklilik yaşından önce emekli olabilme imkânı tanır. Bu imkânın adı fiili hizmet süresi zammıdır (halk arasında “itibari hizmet süresi” veya “yıpranma payı” olarak da bilinir) ve doğru hesaplanmadığında işçiler ciddi haklar kaybedebilir.
Fiili Hizmet Süresi Zammı Nedir? Yasal Dayanak
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 40. maddesi, bazı işlerde ve işyerlerinde geçen çalışma sürelerine, sigortalının prim ödeme gün sayısına ek olarak belirli bir gün zammı eklenmesini öngörür. Kanuna ekli (10) sayılı tabloda, yeraltı maden işlerinde, tünel ve galeri inşası gibi işlerde fiilen ve sürekli çalışanlar için her 360 gün fiili çalışma karşılığında 180 gün fiili hizmet süresi zammı verilmesi düzenlenmiştir.
Bu Zam Emeklilik Yaşını ve Prim Gün Sayısını Nasıl Etkiler?
Eklenen bu gün zammı, hem sigortalının toplam prim ödeme gün sayısına eklenir hem de -belirli oranlarla- emeklilik yaş haddinden indirilir. Bu sayede, uzun yıllar yeraltında ağır ve tehlikeli şartlarda çalışan bir işçi, normal şartlarda emekli olabileceği yaştan önemli ölçüde daha erken yaşta ve daha az fiili prim günüyle emekli olabilme hakkı kazanır.
2014 Sonrası Getirilen Önemli İstisna: Risk Şartı Aranmaması
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 15.05.2025 tarihli, 2025/5953 Esas ve 2025/8260 Karar sayılı güncel kararı, bu alandaki en önemli gelişmelerden birine açıklık getirmiştir. 6552 sayılı Kanun ile 5510 sayılı Kanun’un 40. maddesine eklenen fıkra uyarınca, 11.09.2014 tarihinden itibaren yeraltı işlerinde çalışan sigortalılar için, fiili hizmet süresi zammından yararlanabilmek amacıyla ayrıca “sağlığa zararlı, riskli bir ortamda çalışıldığının” ispatına gerek kalmamıştır. Karar şu tespiti içermektedir: “6552 sayılı Kanun’un 43. maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 40. maddesinin ikinci fıkrasına eklenen hükümle, yeraltı işlerinde fiilen çalışan sigortalılar yönünden, tabloda belirtilen işlerin risklerine maruz kalınıp kalınmadığının araştırılmasına gerek bulunmadığı, sadece yeraltında fiilen çalışıldığının ispatının yeterli olduğu kabul edilmiştir.” (Yargıtay 10. HD., E. 2025/5953, K. 2025/8260, T. 15.05.2025) Bu değişiklik yalnızca yeraltı işçileri için geçerlidir; diğer (10) sayılı tablo kapsamındaki işler için risk unsurunun somut olayda araştırılması gerekebilir.
Bu içtihadın pratik önemi büyüktür: 2014 sonrası dönemde yeraltında çalıştığını SGK kayıtları ve tanık beyanlarıyla ispatlayan bir sigortalının, ayrıca “gerçekten sağlığa zararlı bir ortamda mı çalıştım” sorusuna cevap vermesine gerek yoktur; fiilen yeraltında çalışmış olmak tek başına yeterlidir.
Engelli Sigortalılar İçin Erken Emeklilik
Maden/ağır iş fiili hizmet zammından ayrı olarak, 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesi, engelli sigortalılara da (engellilik derecesine göre değişen prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarıyla) normal yaş haddinden daha erken emekli olabilme imkânı tanımaktadır; bu iki müessese farklı koşullara tabidir ve aynı kişide birlikte değerlendirilmeleri gerekebilir.
Kaynakça
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 28, 40 ve ekli (10) sayılı tablo.
- 6552 sayılı Kanun, m. 43.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2025/5953, K. 2025/8260, T. 15.05.2025 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Fiili hizmet süresi zammından yararlanmak için başvuru şart mı?
Evet; işveren tarafından SGK’ya bildirilen çalışma sürelerinin doğru işlenmiş olması önemlidir, ancak eksik veya hatalı bildirim hâlinde sigortalı, hizmet tespiti davası açarak bu sürelerin kayıtlara geçirilmesini sağlayabilir.
2014 öncesi dönem için risk şartı hâlâ aranıyor mu?
11.09.2014 öncesindeki çalışma dönemleri için, somut olayın koşullarına göre riskli/sağlığa zararlı ortamda çalışıldığının ispatı gerekebilir; bu nedenle eski dönem talepleri ayrıca değerlendirilmelidir.
SGK, fiili hizmet süremi hatalı hesapladıysa ne yapabilirim?
SGK’nın işlemine karşı önce idari itiraz yoluna başvurulabilir; sonuç alınamazsa iş mahkemesinde hizmet tespiti veya SGK işleminin iptali davası açılabilir.
Tünel ve galeri işlerinde çalışanlar da bu haktan yararlanır mı?
Evet; kanuna ekli (10) sayılı tablo yalnızca dar anlamda madenleri değil, tünel ve galeri inşası gibi yeraltında yürütülen belirli işleri de kapsamına almaktadır.
İlgili Yazılar
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay/Danıştay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın