Trafik kazası veya iş kazası gibi bedensel zararlara bağlı manevi tazminatın dışında, hukukumuzda çok daha geniş bir uygulama alanına sahip genel bir manevi tazminat türü daha vardır: kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminat. Onur, saygınlık, özel hayat, aile bütünlüğü gibi soyut değerlere yönelik her türlü hukuka aykırı saldırı, bu davanın konusunu oluşturabilir.
Yasal Çerçeve: TMK m. 24 ve TBK m. 58
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesi, hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimsenin korunma isteyebileceğini düzenler; “kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.” Bu genel korumanın parasal karşılığı ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesinde düzenlenmiştir: kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.
Kişilik Hakları Nelerdir? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun Tanımı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 11.11.2020 tarihli, 2017/34 Esas ve 2020/870 Karar sayılı kararında kişilik hakları şöyle çerçevelenmiştir: “TMK’nin 24. maddesi ve 6098 sayılı TBK’nin 58. maddesi ile koruma altına alınan kişilik hakları, bedensel ve ruhsal tamlık ve yaşam ile nesep gibi insanın, insan olmasından güç alan varlıklar ya da kişinin adı, onuru, sır alanı, mesleki itibarı gibi dolaylı varlıklar olarak iki kesimlidir.” Karara konu olayda, bacağını bükemeyen bir yolcunun uçuş güvenliği gerekçesiyle uçağa alınmaması ve havaalanında gece yarısı yalnız bırakılması, kişilik haklarına saldırı olarak nitelendirilip manevi tazminata hükmedilmiştir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/34, K. 2020/870, T. 11.11.2020)
Doğrudan Zarar Görme Şartı: Yansıma Yoluyla Talep Sınırlıdır
Karar, önemli bir sınırlamaya da dikkat çekmektedir: TBK m. 58 kapsamında manevi tazminat talep edebilmek için kural olarak doğrudan doğruya zarar görülmüş olmalıdır. Yakınların (örneğin eş, çocuk) yalnızca üzüntü duyması, tek başına yeterli değildir; TBK m. 56/2’de düzenlenen (ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınlara tanınan) istisna dışında, kişilik haklarına saldırıda “yansıma yoluyla” manevi tazminat kural olarak kabul edilmez. Somut olayda mahkeme, uçağa alınmayan yolcunun eşinin de -salt üzülmüş olmasının ötesinde, kendisine yönelik ayrı ve doğrudan bir kişilik hakkı ihlali (aile bütünlüğüne saldırı, kendisinin de aşağılanması) bulunduğu gerekçesiyle- ayrıca manevi tazminata hak kazandığına hükmetmiştir.
Sözleşmeye Aykırılık Hâlinde de Manevi Tazminat İstenebilir mi?
Karar, bir başka önemli ilkeye daha açıklık getirmektedir: Türk Borçlar Kanunu’nda sözleşmeye aykırılıktan (örneğin bir hizmet sözleşmesinin gereği gibi ifa edilmemesinden) doğan manevi tazminata ilişkin doğrudan bir hüküm yoktur; ancak sözleşmeye aykırı bir davranış, aynı zamanda kişilik haklarını da zedeliyorsa, TBK m. 114/2’nin yollamasıyla haksız fiile ilişkin 58. madde kıyasen uygulanır. Bu ilke, örneğin bir hizmet sağlayıcının (havayolu, hastane, otel gibi) sözleşmeye aykırı davranışının kişilik haklarını zedelediği durumlarda da manevi tazminat talep edilebilmesinin yolunu açar.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 24.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 58, 114.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/34, K. 2020/870, T. 11.11.2020 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi tür saldırılar kişilik hakkı ihlali sayılır?
Onur ve saygınlığa yönelik hakaret/aşağılama, özel hayatın gizliliğinin ihlali, ayrımcılık, aile bütünlüğüne yönelik saldırılar, mesleki itibarın zedelenmesi gibi geniş bir yelpazedeki eylemler, somut olayın özelliklerine göre kişilik hakkı ihlali sayılabilir.
Malvarlığı zararı (örneğin bir eşyanın kaybolması) tek başına manevi tazminat gerektirir mi?
Hayır; Yargıtay’a göre salt malvarlığı zararları TBK m. 58 kapsamına girmez, kişilik haklarına ayrıca bir saldırı bulunması gerekir.
Bu tür davalarda zamanaşımı süresi nedir?
Haksız fiile dayalı manevi tazminat taleplerinde TBK m. 72 uyarınca zarar ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.
Şirketler de kişilik hakkı ihlali iddiasıyla manevi tazminat isteyebilir mi?
Tüzel kişilerin de ticari itibar gibi kişilik haklarına yönelik saldırılar nedeniyle manevi tazminat talep edebileceği Yargıtay uygulamasında kabul edilmektedir; ancak kapsamı gerçek kişilerinkinden farklı değerlendirilir.
İlgili Yazılar
- Trafik Kazasında Manevi Tazminat: Şartları ve Takdiri
- Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat (TMK m. 174) Nasıl Talep Edilir?
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın