Ticari hayatta çek ve bonoların ciro yoluyla elden ele devredilmesi son derece yaygındır. Ancak bu devri yapan (ciranta) kişinin, senedi devrettikten sonra da belirli koşullarda sorumluluğunun devam ettiğini bilmemek, beklenmedik bir icra takibiyle karşılaşmaya yol açabilir.
Ciro Nedir, Nasıl Yapılır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 681. ve devamı maddeleri (bonolar için TTK m. 778 yollamasıyla aynı hükümler) uyarınca, kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe) emre yazılı olmasa dahi ciro ve zilyetliğin devri yoluyla el değiştirebilir. Ciro, senedin arkasına veya eklenen bir kağıda (alonj) yazılıp cirantanın imzasıyla yapılır. “Beyaz ciro” (kime yapıldığı belirtilmeyen ciro) de geçerlidir; ciroların birbirine bağlı (müteselsil) olması, hamilin yetkili hamil sayılması için yeterlidir.
Cirantanın Sorumluluğu: Müracaat Borçlusu
Bir kambiyo senedini ciro ederek devreden kişi (ciranta), kural olarak senedin ödenmemesi hâlinde kendisinden sonraki hamillere karşı sorumlu olan bir “müracaat borçlusu” hâline gelir. Yani senet ödenmezse, hamil, keşideciye (borçluya) başvurabileceği gibi, senedi kendisine kadar getiren ciranta zincirindeki kişilere de (imzasının istikrarı ilkesi gereği) başvurabilir.
Önemli Bir İstisna: Geriye Ciro (Senedi Tekrar Devralan Ciranta)
Uygulamada sık karşılaşılmayan ama önemli sonuçlar doğuran bir durum, bir cirantanın devrettiği senedi -ciro zincirinin ilerleyen bir noktasında- tekrar geri almasıdır (“geriye ciro”). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 10.01.2017 tarihli, 2016/32904 Esas ve 2017/189 Karar sayılı kararında bu konu şöyle açıklığa kavuşturulmuştur: “Borçluya karşı müracaat sorumlusu durumunda olan alacaklının bonoyu geriye ciro yoluyla alması ve başkalarına ciro etmesi mümkün ise de, bu şekilde bonoyu ciro yolu ile devraldıktan sonra kendisinin sorumlu olduğu kimselere müracaat borçlusu olarak başvurması mümkün değildir. Zira, geriye ciro yoluyla bonoyu devralan ciranta, bonoyu devretmeden önceki durumuna döner ve bu şekilde kimlere başvurma hakkı varsa ancak onlara karşı takip yapma imkanına kavuşur.” (Yargıtay 12. HD., E. 2016/32904, K. 2017/189, T. 10.01.2017)
Basitçe anlatmak gerekirse: A, B’ye; B, C’ye; C de tekrar A’ya (geriye) ciro ederse, A artık kendisinden önceki durumuna (B’ye karşı müracaat sorumlusu olduğu duruma) döner ve B’ye karşı takip başlatamaz; çünkü B, A’nın kendisine karşı sorumlu olduğu bir kişidir ve dairesel bir sorumluluk zinciri hukuken kabul edilmez. Bu ilke, ciro zincirlerinde “kime karşı takip yapılabileceğinin” doğru tespiti için büyük önem taşır.
Tahsil Cirosu: Farklı Bir Sorumluluk Rejimi
Ciro her zaman mülkiyeti devretmez. “Bedeli tahsil içindir”, “vekaleten” gibi bir kayıt içeren tahsil cirosu, senedi devralan kişiye yalnızca tahsil yetkisi verir; bu kişi sahiplik kazanmaz, yalnızca cirantanın vekili sıfatıyla hareket eder. Böyle bir ciroyu içeren bono, açık bir tahsil kaydı yoksa temlik cirosu (mülkiyet devri) sayılır; bu ayrım, tarafların birbirine karşı sorumluluğunu doğrudan etkiler.
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 681, 683, 686, 778.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2016/32904, K. 2017/189, T. 10.01.2017 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Ciro ettiğim bir çek daha sonra karşılıksız çıkarsa bana da başvurulabilir mi?
Evet; ciranta olarak, senedin ödenmemesi hâlinde -zamanında usulüne uygun protesto/müracaat işlemleri yapıldıysa- kendinizden sonraki hamillere karşı müracaat borçlusu sıfatıyla sorumlu tutulabilirsiniz.
Beyaz ciro ile devrettiğim bir senetten sorumluluğum azalır mı?
Hayır; beyaz ciro da geçerli bir ciro türüdür ve cirantanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz, yalnızca devralan kişinin kimliğinin senette açıkça yazılmamış olması söz konusudur.
İmzam taklit edilerek senet ciro edilmişse sorumlu olur muyum?
Kambiyo hukukunda “imzaların istiklali” ilkesi geçerlidir; sahte bir imza, diğer imzaların geçerliliğini etkilemez, ancak sahte imza sahibi (siz) o imzadan sorumlu tutulamazsınız; bu durumda imzaya itiraz yoluna gidilmelidir.
Tahsil cirosuyla devraldığım bir senedi tahsil edemezsem ne olur?
Tahsil cirosuyla senedi devralan kişi, tahsil için gerekli işlemleri usulüne ve süresine uygun yapmakla yükümlüdür; bunu ihmal ederse, aralarındaki vekalet ilişkisi çerçevesinde cirantaya karşı sorumlu olabilir.
İlgili Yazılar
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın