Evlat edinme, evlat edinen ile evlatlık arasında mahkeme kararıyla kurulan, doğal soybağına benzer sonuçlar doğuran hukuki bir bağdır. Hem küçüklerin hem de ergin (18 yaşını doldurmuş) kişilerin evlat edinilmesi mümkün olmakla birlikte, her iki durumda da kanunun aradığı şartlar birbirinden farklıdır ve titizlikle incelenir.
Küçüklerin Evlat Edinilmesi: Ana-Baba Rızası Kuraldır
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 309. maddesi, bir küçüğün evlat edinilebilmesi için kural olarak ana ve babasının rızasının gerektiğini düzenler; bu rıza, küçüğün veya ana-babanın oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanıp tutanağa geçirilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 12.02.2018 tarihli, 2017/6695 Esas ve 2018/2012 Karar sayılı kararı, bu rızanın istisnalarını netliğe kavuşturmaktadır: TMK m. 311 uyarınca, ana-babadan birinin kim olduğu veya uzun süredir nerede bulunduğu bilinmiyorsa ya da ayırt etme gücünden sürekli yoksun ise, ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa, o ebeveynin rızası aranmaz. (Yargıtay 8. HD., E. 2017/6695, K. 2018/2012, T. 12.02.2018) Karara konu olayda, mahkeme somut olayda bu istisna hâllerinden hiçbirinin gerçekleşmediğini tespit ederek, gerçek ana-babanın rızası alınmadan verilen evlat edinme kararını hatalı bulmuştur.
Erginlerin (18 Yaşını Doldurmuş Kişilerin) Evlat Edinilmesi: Daha Sıkı Şartlar
Ergin veya kısıtlı bir kişinin evlat edinilmesi, TMK m. 313’te ayrıca ve daha sıkı şartlara bağlanmıştır. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi’nin 12.05.2015 tarihli, 2014/15749 Esas ve 2015/8045 Karar sayılı kararına göre, bu şartlardan en az birinin gerçekleşmesi gerekir: evlat edinilecek kişinin bedensel/zihinsel özrü nedeniyle sürekli olarak yardıma muhtaç olması ve evlat edinen tarafından en az 5 yıldan beri bakılıp gözetilmesi; ya da evlat edinen tarafından küçükken en az 5 yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş olması; ya da diğer haklı sebeplerle evlat edinilenin en az 5 yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşaması. (Yargıtay 18. HD., E. 2014/15749, K. 2015/8045, T. 12.05.2015) Karar ayrıca, TMK m. 308/1’deki 18 yaş farkı şartının ve evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatinin de kesin olarak arandığını, bu şartlardan herhangi biri eksikse davanın reddedilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Kapsamlı Bir Araştırma Yapılması Zorunludur
TMK m. 316 uyarınca evlat edinmeye, ancak esaslı sayılan tüm durum ve koşulların kapsamlı biçimde araştırılmasından, evlat edinen ile edinilenin dinlenmesinden ve gerektiğinde uzman görüşü alınmasından sonra karar verilebilir. Bu araştırmada özellikle evlat edinen ile edinilenin kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler ile aile ve bakım ilişkilerindeki gelişmelerin açıklığa kavuşturulması gerekir; mahkemeler bu incelemeyi genellikle sosyal inceleme raporu ve zabıta araştırmasıyla destekler.
Evli Kişinin Evlat Edinmesi ve Eş Rızası
Evli bir kişi ancak eşinin rızasıyla evlat edinebilir (veya evlat edinilebilir); bu, ailenin bütünlüğünü korumaya yönelik ayrı bir güvence hükmüdür ve rızanın da usulüne uygun şekilde alınıp tutanağa geçirilmesi gerekir.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 308, 309, 311, 313, 316.
- Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/15749, K. 2015/8045, T. 12.05.2015 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2017/6695, K. 2018/2012, T. 12.02.2018 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Evlat edinme kararı verildikten sonra soyadı değişir mi?
Evet; evlatlık, kural olarak evlat edinenin soyadını alır, evlat edinme kararıyla birlikte nüfus kaydında gerekli değişiklikler yapılır.
Evlat edinilen kişinin miras hakkı doğar mı?
Evet; evlatlık, evlat edinenin yasal mirasçısı hâline gelir ve diğer yasal mirasçılarla aynı haklara sahip olur; ancak evlatlığın kendi kan hısımlarına karşı miras hakları da devam eder.
Tek bir kişi (evli olmayan) evlat edinebilir mi?
Evet, kanun bekar kişilerin de belirli yaş ve diğer şartlarla evlat edinmesine imkân tanır; evli olma zorunlu bir şart değildir.
Evlat edinme davası ne kadar sürer?
Süre, sosyal inceleme raporlarının hazırlanması, tarafların ve gerekiyorsa uzmanların dinlenmesi gibi araştırma süreçlerinin kapsamına göre değişmekle birlikte, kapsamlı inceleme gerektirdiğinden genellikle kısa sürede sonuçlanan bir dava türü değildir.
İlgili Yazılar
- Boşanmada Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?
- Velayetin Değiştirilmesi Davası Nedir?
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay/Danıştay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın