Birçok iş sözleşmesinde veya personel yönetmeliğinde “fazla çalışma ücreti aylık ücrete dahildir” şeklinde bir madde yer alır. İşçiler bu maddenin fazla mesai hakkından tamamen feragat anlamına geldiğini düşünerek alacaklarını talep etmekten çekinir. Oysa Yargıtay’ın yerleşik içtihadı, bu tür kayıtlara ancak sınırlı ve belirli koşullarla geçerlilik tanımaktadır.
Bu Tür Sözleşme Maddeleri Geçerli midir?
Sözleşme özgürlüğü ilkesi gereği, fazla çalışma ücretinin aylık ücretin içinde ödeneceğine dair kayıtlar kural olarak geçersiz sayılmaz. Ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, bu geçerliliği iki temel sınırlamaya bağlamaktadır: kaydın yıllık 270 saatlik fazla çalışma ile sınırlı olması ve kararlaştırılan temel ücretin asgari ücretin üzerinde olması.
270 saatlik yıllık sınır; aylık 22,5 saate, haftalık ise 5,2 saate karşılık gelir. İşçinin çalışma süresi bir yıldan kısaysa, bu sınır çalışılan ay sayısına orantılanarak azaltılır.
Bu Madde Fazla Mesaiden Feragat Anlamına Gelir mi?
Hayır. Yargıtay, fazla çalışma ücretinin ödenmeyeceğinin kararlaştırılması ile fazla çalışmanın temel ücret içinde ödeneceğinin kararlaştırılmasını birbirinden ayırmaktadır; ikincisi bir feragat değil, ücretlendirme biçimine ilişkin bir düzenlemedir. Bu nedenle işçi, yıllık 270 saati aşan fazla çalışmalarının karşılığını her zaman ayrıca talep edebilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin Güncel Kararı
Konuya ilişkin Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 19.12.2023 tarihli, 2023/14903 Esas ve 2023/19964 Karar sayılı kararında ilke şu şekilde özetlenmiştir: “Fazla çalışmaların aylık ücret içinde ödendiğinin öngörülmesi ve buna uygun ödeme yapılması hâlinde, yıllık 270 saatlik fazla çalışma süresinin ispatlanan fazla çalışmalardan indirilmesi gerekir.” Kararda ayrıca, kararlaştırılan ücretin gerçek (giydirilmiş) ücretin altında kalması hâlinde, bordrolarda görünen fazla mesai tahakkuklarının aslında gerçek ücretin bir parçası sayılabileceği ve bu durumda mahsup yapılamayacağı da vurgulanmıştır. (Yargıtay 9. HD., E. 2023/14903, K. 2023/19964, T. 19.12.2023)
Örnek Hesaplama
Aylık brüt 30.000 TL ücretle çalışan ve sözleşmesinde “fazla mesai ücrete dahildir” kaydı bulunan bir işçinin, bir yılda toplam 340 saat fazla çalıştığını ispatladığını varsayalım. Bu durumda işverenin, 270 saatlik kısmı zaten temel ücretin içinde ödediği kabul edilir; işçi yalnızca aşan 70 saatlik fazla çalışmanın karşılığını (saat başı ücret x 1,5 zam oranı üzerinden) ayrıca talep edebilir.
Kaynakça
- 4857 sayılı İş Kanunu, m. 41.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/14903, K. 2023/19964, T. 19.12.2023 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Fazla mesai ücreti maaşa dahilse hiç fazla mesai alacağım olmaz mı?
Hayır; bu kayıt yalnızca yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmayı kapsar sayılır. Bu sınırı aşan fazla çalışmaların karşılığı, kayda rağmen ayrıca ve tam olarak ödenmelidir.
Asgari ücretle çalışan biri için bu kayıt geçerli midir?
Yargıtay, ücretin asgari ücret seviyesinde olması hâlinde bu tür kayıtlara değer verilmesini sınırlamaktadır; zira asgari ücretin içinde fazla çalışma karşılığının gerçekten karşılanabildiğinin kabulü güçtür.
Fazla mesai alacağımı nasıl ispatlarım?
Yazılı puantaj kayıtları, giriş-çıkış kart kayıtları, e-postalar ve tanık beyanları fazla çalışmanın ispatında kullanılabilir; yazılı delil bulunması hâlinde tanık beyanı bu delillerin aksini ispata yetmez.
Bu alacaklarda zamanaşımı süresi nedir?
Fazla mesai ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi, 7036 sayılı Kanun ile 5 yıl olarak düzenlenmiştir; bu süre alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.
Bir yanıt yazın