Doğum yapan çalışan bir kadının (veya eşi doğum yapan sigortalı bir erkeğin), analık sürecinde SGK’dan alabileceği maddi haklardan biri de emzirme ödeneğidir. Ancak bu hakkın hayata geçmesi, işverenin sigorta bildirimlerini eksiksiz ve zamanında yapmış olmasına sıkı sıkıya bağlıdır; aksi hâlde işçi mağdur olabilir ve sorumluluk kime ait olduğu tartışmalı hâle gelebilir.
Emzirme Ödeneği Nedir? Yasal Dayanak ve Tutarı
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 23.01.2020 tarihli, 2016/32763 Esas ve 2020/1123 Karar sayılı kararı, bu hakkın kapsamını açık biçimde tanımlamaktadır: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 16. maddesi uyarınca, analık hâline bağlı iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği ve doğumdan sonraki altı aylık süre için, her ay doğum tarihine göre geçerli asgari ücretin üçte biri tutarında emzirme ödeneği verilir. (Yargıtay 22. HD., E. 2016/32763, K. 2020/1123, T. 23.01.2020) Kanunun 15. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, doğum öncesi ve sonrası izin süresince sigortalı kadın “sıhhi izinli” sayılır.
İşveren Sigorta Bildirimini Yapmazsa Ne Olur? Sorumluluk Kimdedir?
Karara konu olayda, işveren, doğum izninde olan bir işçinin bu durumunu SGK’ya bildirmemiş; işçi bu nedenle iş göremezlik ödeneği ile emzirme ödeneğinden yararlanamamıştır. Yerel mahkeme, işçinin bu kayıptan doğan zararının doğrudan işverenden tazmin edilmesine karar vermiş, ancak Yargıtay bu yaklaşımı bozmuştur. Kararın gerekçesi şudur: 5510 sayılı Kanun’un 23. maddesi, “süresinde bildirilmeyen sigortalılıktan doğan sorumluluk” başlığı altında özel bir düzenleme içerir; buna göre, sigortalı çalışmanın Kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelen analık hâlinde, ilgilinin gelir ve ödeneği yine SGK tarafından ödenir; SGK’nın yaptığı ve ileride yapması gereken masrafların tutarı, kanunda sayılan sorumluluk hâlleri aranmaksızın ayrıca işverene rücu edilir. Ayrıca, bildirim yapılmaması kanunun 102. maddesi uyarınca işverene idari para cezası uygulanmasını da gerektirir.
Bu içtihadın pratik önemi büyüktür: geç veya hiç bildirim yapılmayan bir durumda işçi, doğrudan işverenden “mahrum kaldığı ödenek” adı altında tazminat talep edemez; bunun yerine SGK’ya başvurarak emzirme ve iş göremezlik ödeneğinin kendisine ödenmesini talep etmelidir. SGK, bu ödemeyi yaptıktan sonra, bildirim yükümlülüğünü ihmal eden işverene rücu eder. İşçinin doğru muhatabı belirlemesi, davanın kaybedilmemesi açısından kritik önem taşır.
Emzirme Ödeneğinden Yararlanma Şartları
Emzirme ödeneğinden yararlanabilmek için, doğumdan önceki belirli bir süre içinde yeterli sayıda analık sigortası primi ödenmiş olması (güncel prim gün şartları için SGK’nın ilgili düzenlemelerine bakılmalıdır) ve doğumun sigortalılık süresi içinde ya da kanunda öngörülen ek süreler içinde gerçekleşmiş olması gerekir. Sigortalı erkek için de eşinin doğum yapması hâlinde, kendisi adına gerekli prim şartlarını taşıması kaydıyla emzirme ödeneği talep edilebilir.
Başvuru Nasıl Yapılır?
Emzirme ödeneği, sigortalının veya işvereninin SGK’ya yapacağı başvuru ile talep edilir; başvuruda doğum belgesi ve gerekli diğer evrakların sunulması istenir. İşverenin sigorta bildirimini zamanında ve eksiksiz yapmış olması, sürecin sorunsuz işlemesi için en önemli ön koşuldur.
Kaynakça
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 15, 16, 23, 102.
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/32763, K. 2020/1123, T. 23.01.2020 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Emzirme ödeneği ile analık izni (doğum izni) aynı şey midir?
Hayır; analık izni işçinin çalışmadığı süreyi ifade eden bir izin hakkıdır, emzirme ödeneği ise bu süreçte SGK tarafından yapılan ayrı bir parasal destektir.
İşverenim bildirimi yapmazsa ben mağdur olur muyum?
Hayır; 5510 sayılı Kanun’un 23. maddesi uyarınca SGK, bildirim eksikliğine rağmen ödemeyi yapmakla yükümlüdür ve bu maliyeti ayrıca işverene rücu eder; işçinin hakkı kaybolmaz, ancak doğru mercie (SGK’ya) başvurması gerekir.
Kaç aylık emzirme ödeneği alınır?
Doğumdan sonraki 6 aylık süre boyunca, her ay için o ayın asgari ücretinin üçte biri tutarında ödenek verilir.
Sigortasız (kayıt dışı) çalışan bir kadın emzirme ödeneği alabilir mi?
Emzirme ödeneği sigortalılık ve prim şartına bağlı bir haktır; ancak kayıt dışı çalışmanın SGK’ya bildirilmesi ve gerekli prim şartlarının sonradan tamamlanması hâlinde hizmet tespiti yoluyla bu haklara erişim değerlendirilebilir.
İlgili Yazılar
- Yurt Dışında Çalışanların Türkiye’de Genel Sağlık Sigortası (GSS) Hak ve Yükümlülükleri
- Analık (Doğum) İzni ve Hakları Nedir?
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın