Bir icra takibinde borçlunun doğrudan elinde bulunan mal ve paralar değil, üçüncü bir kişide (örneğin bir bankada, işverende veya ticari ilişkide bulunduğu bir firmada) bulunan alacağı da haczedilebilir. Bu süreç, doğrudan haciz gibi tek adımlı değildir; kanun, alacaklı, borçlu ve üçüncü kişi arasındaki menfaat dengesini korumak için çok aşamalı ve sıkı sürelere bağlı özel bir usul öngörmüştür.
Üçüncü Kişideki Alacağın Haczi: Genel Çerçeve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 16.03.2022 tarihli, 2018/90 Esas ve 2022/338 Karar sayılı kararı, bu sürecin işleyişini adım adım açıklamaktadır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 85. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, borçlunun kendi elinde veya üçüncü şahısta bulunan malları, alacakları ve hakları da haczedilebilir. Borçlunun üçüncü kişideki (örneğin bankadaki) nakit para alacağı taşınır (menkul) hükmünde sayılır. Bu haczi gerçekleştirmek için icra dairesi, üçüncü kişiye bir haciz ihbarnamesi gönderir; bu, sürecin ilk ve en kritik adımıdır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/90, K. 2022/338, T. 16.03.2022)
Birinci Haciz İhbarnamesi: 7 Günlük İtiraz Hakkı
İİK m. 89’un 1. fıkrası uyarınca, icra dairesi üçüncü kişiye, bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini bildiren birinci haciz ihbarnamesini gönderir. Üçüncü kişi, borcunun bulunmadığını, malın elinde olmadığını, borcun daha önce ödendiğini veya malın borçluya ait olmadığını gibi sebeplerle, ihbarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içinde yazılı veya sözlü olarak itiraz edebilir. Bu süre içinde itiraz edilmezse, ihbarnamede belirtilen borç, üçüncü kişinin zimmetinde sayılır — yani üçüncü kişi, bu tutarı takip borçlusuna borçlu olduğunu kabul etmiş sayılır. Ancak HGK kararının vurguladığı üzere, bu bir kesin karine değildir; üçüncü kişi ikinci haciz ihbarnamesini aldıktan sonra da itirazda bulunabilir.
Sürecin Atlanamayacak Aşaması: İkinci Haciz İhbarnamesi
HGK kararına konu olayda, bir banka birinci haciz ihbarnamesine süresinde itiraz etmemiş ve hesapta bulunan tutara haciz şerhi işletmiştir; bunun üzerine icra müdürlüğü, ikinci haciz ihbarnamesi göndermeden doğrudan bir müzekkere ile paranın icra dosyasına aktarılmasını istemiştir. Hukuk Genel Kurulu bu uygulamayı hukuka aykırı bulmuştur: birinci ihbarnameye itiraz edilmemiş olması, ikinci haciz ihbarnamesi gönderilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Üçüncü kişiye, borcun zimmetinde sayıldığını bildiren ve tebliğinden itibaren yine 7 gün içinde itiraz hakkı tanıyan ikinci haciz ihbarnamesi gönderilmeden, doğrudan paranın istenmesi mümkün değildir.
Üçüncü Haciz İhbarnamesi ve Menfi Tespit Davası: 15 Günlük Süre
İkinci ihbarnameye de süresinde itiraz edilmez ve borç ödenmezse, icra dairesi üçüncü kişiye üçüncü haciz ihbarnamesini gönderir. Bu ihbarname ile üçüncü kişiden, tebliğinden itibaren 15 gün içinde parayı icra dairesine ödemesi veya bu süre içinde takip alacaklısına karşı menfi tespit davası açması istenir; aksi hâlde zimmetinde sayılan borç zorla tahsil edilir. HGK kararı, bu üç aşamalı prosedürün tamamlanmadan, birinci ihbarnameye itiraz edilmemiş olması gerekçesiyle doğrudan tahsilat yapılamayacağını kesin biçimde ortaya koymaktadır. Üçüncü kişi, dava açtığına dair belgeyi 20 gün içinde icra dairesine teslim ederse, cebri icra işlemleri dava sonuçlanana kadar durur.
Kaynakça
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 85, 89.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/90, K. 2022/338, T. 16.03.2022 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Bankam bana ait olmayan bir hesaba haciz ihbarnamesi gönderirse ne yapmalıyım?
Süresi içinde (7 gün) yazılı veya sözlü itirazda bulunarak, borcun/hesabın size veya takip borçlusuna ait olmadığını bildirmeniz gerekir; bu itiraz yapılmazsa borç zimmetinizde sayılabilir.
İşverenim olarak bir çalışanımın maaşına haciz ihbarnamesi gelirse ne yapmalıyım?
Yasal kesinti oranlarına uygun şekilde maaştan kesinti yaparak icra dairesine ödeme yapmanız gerekir; bu yükümlülüğü yerine getirmemeniz hâlinde İİK m. 89 prosedürüne tabi olabilirsiniz.
Üçüncü kişi olarak yanlışlıkla itiraz etmezsem telafisi var mı?
İkinci haciz ihbarnamesi geldiğinde tekrar itiraz hakkınız doğar; bu nedenle sürecin bu aşamasını da dikkatle takip etmek önemlidir.
Gerçeğe aykırı itirazda bulunursam ne olur?
Alacaklı, icra mahkemesinde açacağı bir ceza davasıyla itirazınızın gerçeğe aykırı olduğunu ispatlayarak sizin cezalandırılmanızı ve tazminata mahkûm edilmenizi talep edebilir.
İlgili Yazılar
- Haczedilemeyen Mallar Nelerdir? Ev Eşyalarının Haczi Mümkün müdür?
- Üçüncü Kişinin İstihkak İddiası: Haczedilen Mal Aslında Bana Aitse Ne Yapmalıyım?
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın