Bir kişi vefat ettiğinde, mirasçılar terekedeki mallar üzerinde otomatik olarak elbirliği (iştirak halinde) mülkiyete sahip olur. Bu mülkiyet türünde hiçbir mirasçı, taşınmaz üzerinde belirli bir paya sahip değildir ve malın satılması, kiraya verilmesi gibi tasarruf işlemleri için mirasçıların oybirliğiyle hareket etmesi gerekir. Bu durum, mirasçılardan biri malı satmak veya payını devretmek istediğinde ciddi bir tıkanıklığa yol açar; çözüm ise elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesidir.
Elbirliği Mülkiyeti Neden Sorun Yaratır?
Elbirliği (iştirak) hâlinde mülkiyette mirasçıların belirli, bağımsız payları yoktur; malın tamamı üzerinde birlikte hak sahibidirler. Bu nedenle mirasçılardan yalnızca biri, kendi payını tek başına satamaz, ipotek edemez veya üçüncü bir kişiye devredemez; her türlü tasarruf işlemi için tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir. Mirasçılar arasında anlaşmazlık varsa, bu durum taşınmazın fiilen kilitlenmesine yol açar.
TMK m. 644: Paylı Mülkiyete Dönüştürme Talebi
Türk Medeni Kanunu’nun 644. maddesi, bu tıkanıklığı aşmak için mirasçılardan herhangi birine, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteme hakkı tanır. Bu talep üzerine sulh hukuk hâkimi, diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmeye davet eder.
Elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmez veya mirasçılardan biri belirlenen süre içinde ayrı bir paylaşma (izale-i şüyu) davası açmazsa, hâkim istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine karar verir. Bu dönüşümden sonra her mirasçı, kendi payı üzerinde bağımsız olarak tasarruf edebilir hâle gelir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi: Talebin Kapsamı Tüm Taşınmazı İçermelidir
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 08.06.2020 tarihli, 2016/15322 Esas ve 2020/3415 Karar sayılı kararı, bu dönüşüm talebinin kapsamına dikkat çekmektedir. Somut olayda, dava konusu taşınmazda tarafların iki ayrı miras bırakandan gelen paylar üzerinde elbirliği hâlinde malik oldukları, ancak mahkemenin yalnızca bir mirasbırakana ait payı paylı mülkiyete çevirdiği tespit edilmiştir. Yargıtay, “taşınmazın tamamındaki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi gerekirken sadece bir payın paylı mülkiyete çevrilmesi doğru görülmemiştir” gerekçesiyle kararı bozmuştur. (Yargıtay 14. HD., E. 2016/15322, K. 2020/3415, T. 08.06.2020) Bu karar, taşınmaz üzerinde birden fazla elbirliği ilişkisi varsa, dönüştürme talebinin ve kararın bunların tamamını kapsaması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.
Paylı Mülkiyete Geçtikten Sonra Ne Olur?
Dönüşümden sonra taşınmaz, mirasçılar arasında miras payları oranında paylı mülkiyete tabi hâle gelir ve tapu siciline bu şekilde tescil edilir. Bu noktadan sonra her mirasçı kendi payını bağımsız olarak satabilir, devredebilir; anlaşma sağlanamazsa da ayrıca ortaklığın giderilmesi (satış veya aynen taksim) davası açılarak mülkiyet ilişkisi tamamen sona erdirilebilir.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 644.
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/15322, K. 2020/3415, T. 08.06.2020 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Elbirliği mülkiyetin paylı mülkiyete dönüştürülmesi için diğer mirasçıların rızası şart mıdır?
Hayır; TMK m. 644 uyarınca mirasçılardan yalnızca biri bu talebi ileri sürebilir. Diğer mirasçılar itiraz eder ve haklı bir gerekçe gösterirlerse ya da süresinde ayrı bir paylaşma davası açarlarsa dönüşüm engellenebilir; aksi hâlde talep kabul edilir.
Paylı mülkiyete geçiş, doğrudan mirasın paylaşılması (taksim) anlamına mı gelir?
Hayır; bu iki farklı işlemdir. Paylı mülkiyete geçiş yalnızca mülkiyet türünü değiştirir ve her mirasçının bağımsız tasarruf yetkisine kavuşmasını sağlar; malın fiilen bölünmesi veya satılması için ayrıca ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası açılması gerekebilir.
Bu talep hangi mahkemeye yapılır?
Sulh hukuk mahkemesine yapılır.
Tapuda kayıtlı olmayan (kadastro dışı) mirasa da bu yol uygulanır mı?
TMK m. 644 tapuya kayıtlı taşınmazlar için temel yoldur; kadastro mevzuatında da benzer bir idari dönüştürme mekanizması (tapu sicil müdürlüğü eliyle) ayrıca düzenlenmiştir.
Bir yanıt yazın