Bir Türk şirketi tarafından yurt dışındaki bir projede çalışmak üzere görevlendirilen işçilerin, hem Türkiye’deki sosyal güvenlik haklarının devam edip etmediği hem de çalıştıkları ülkedeki sigortalılık durumları, sık karşılaşılan ve karmaşık bir hukuki alan oluşturur.
Genel Kural: Kanunların Mülkiliği İlkesi
Sosyal güvenlik hukukunda kural, sigortalıların Türkiye’de yaşadıkları ve çalıştıkları sürece Türk sosyal sigorta sisteminden yararlanmalarıdır (kanunların ülkeselliği/mülkiliği ilkesi). Ancak bu kuralın, Türkiye ile ilgili ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunması hâlinde istisnaları olduğu gibi, sözleşme bulunmayan ülkelere gönderilen işçiler için de kanunda özel bir düzenleme öngörülmüştür.
Geçici Görevle Yurt Dışına Gönderilen İşçinin Sigortalılığı Devam Eder
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 24.04.2017 tarihli, 2017/1588 Esas ve 2017/3631 Karar sayılı kararı, bu konudaki temel kriterleri ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 10. maddesi uyarınca, 4. maddenin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamındaki (yani hizmet akdiyle çalışan) sigortalıların, işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri hâlinde, bu görevi yaptıkları sürece Türkiye’deki sigortalılıkları ve buna bağlı hak ve yükümlülükleri devam eder. (Yargıtay 10. HD., E. 2017/1588, K. 2017/3631, T. 24.04.2017)
Geçici Görev Sayılmanın Beş Şartı
Karar, 5510 sayılı Kanun’un 10. maddesi kapsamında sigortalı sayılabilmek için gerekli koşulları şöyle sıralamaktadır: (1) Türkiye Cumhuriyeti ile ilgili yabancı ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi düzenlenmemiş olması; (2) Türk işverenin şirket merkezinin Türkiye’de bulunması; (3) işverenin Türkiye’de iş yapma koşulu aranmaksızın Türkiye’de tescilli ya da tescil edilebilir nitelikte bir işyerinin bulunması; (4) Türk işveren ile Türk işçi arasındaki, yurt dışında yerine getirilecek iş görme edimine ilişkin bireysel iş sözleşmesinin Türkiye’de yapılmış olması; (5) işçinin yurt dışında yaşamasının sürekli değil geçici nitelik taşıması. Kanunda “geçici görev” için somut bir süre sınırı öngörülmediğinden, görevin geçici mi sürekli mi olduğunun her somut olayın özelliğine, hizmet sözleşmesinin niteliğine ve iş hayatının olağan akışına göre değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
İsteğe Bağlı Sigorta ve GSS Primi Muafiyeti
5510 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (g) bendi, Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce götürülen Türk işçilerinin, 4/1-a kapsamında sigortalı sayılacağını ve haklarında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Bu işçiler, uzun vadeli sigorta kollarına (malullük, yaşlılık, ölüm) tabi olmak isterlerse, Türkiye’de ikamet etme şartı aranmaksızın isteğe bağlı sigorta hükümlerinden yararlanabilir; 6111 sayılı Kanun’la yapılan eklemeyle, bu kapsamda ödenen isteğe bağlı sigorta primleri 4/1-a kapsamında sigortalılık sayılır ve bu sigortalılardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmaz.
Kaynakça
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 5, 10.
- 6111 sayılı Kanun, m. 24.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2017/1588, K. 2017/3631, T. 24.04.2017 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
Sıkça Sorulan Sorular
Şirketim beni sosyal güvenlik sözleşmesi olan bir ülkeye gönderirse ne olur?
Bu durumda genellikle ilgili iki ülke arasındaki sosyal güvenlik sözleşmesinin hükümleri (örneğin belirli bir süre için A1/E101 belgesi ile Türkiye sigortalılığının sürdürülmesi gibi) uygulanır; sözleşme hükümleri somut olaya göre incelenmelidir.
Yurt dışı görevim uzadıkça sigortalılığım otomatik olarak sona erer mi?
Otomatik bir süre sınırı yoktur; görevin sürekli hâle gelip gelmediği, iş sözleşmesinin niteliği ve fiili durum birlikte değerlendirilerek somut olayda belirlenir.
Yurt dışındaki çalışmam nedeniyle sağlık hizmetlerinden Türkiye’de yararlanabilir miyim?
5510 sayılı Kanun’un 10. maddesi kapsamında sigortalılığı devam eden işçiler, genel sağlık sigortası hükümlerinden Türkiye’de de yararlanmaya devam eder.
İş sözleşmem yurt dışında imzalanmışsa bu haktan yararlanabilir miyim?
Kanundaki şartlardan biri, iş görme edimine ilişkin sözleşmenin Türkiye’de yapılmış olmasıdır; sözleşmenin yurt dışında imzalanması, somut olayda bu şartın tartışmalı hâle gelmesine yol açabilir.
İlgili Yazılar
- Maden, Tünel ve Ağır İşlerde Çalışanlar İçin Fiili Hizmet Süresi Zammı ve Erken Emeklilik Şartları
- Yurt Dışı Borçlanma Nedir?
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay/Danıştay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın