Yurt Dışı Borçlanma Nedir?
Yurt dışında çalışan Türk vatandaşları ve doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler, yurt dışında geçen sigortalılık/işsizlik ve ev kadınlığı sürelerini sosyal güvenlik kanunlarına göre emeklilik, malullük, yaşlılık ve ölüm hallerinde Türkiye’de geçmiş hizmet gibi değerlendirilmesini sağlamak amacıyla borçlanabilirler.
Borçlanma Kapsamındaki Süreler Nelerdir?
Borçlanma süreleri yurt dışında geçen sigortalılık süreleri, bu süreler arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri, ev kadını olarak geçen sürelerdir.
Yurt dışı sürelerinin borçlandırılabilmesi için; borçlanma anında Türk vatandaşı olmak ya da doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olmak, borçlanma kapsamındaki yurt dışı sürelerini belgelendirmek ve yazılı istekte bulunmak şarttır.
Ölen sigortalının hak sahipleri tarafından yapılan borçlanma başvurularında hak sahibinin borçlanma talep tarihinde Türk vatandaşı olması yeterli olup, ayrıca borçlanılmak istenilen sigortalıya ait yurtdışı sürelerinde Türk vatandaşı olma şartı aranmaz. Bu sebeple farklı ülke vatandaşlığı devam edenler de yurt dışı borçlanması yapabilmektedirler.
Ev Kadını Olarak Geçen Süre Nedir?
Yurt dışında “ev kadını olarak geçen süreler”; evli veya bekar olup olmadıklarına bakılmaksızın, kadınların sigortalılık süreleri haricinde yurt dışında ikamet ettikleri süreleri ifade eder. Bu süreler işsizlik süresi kapsamında değerlendirilmez. Borçlanma talebinde bulunanlar, yurt dışında ev kadını olarak geçen sürelerinden diledikleri kadarını borçlanabilirler.
Ev Kadını Olarak Geçen Sürelerin Borçlandırılabilmesi için Hangi Belgelerin İbraz Edilmesi Gerekir?
Yurt dışında ev kadını olarak geçen sürelerin borçlandırılabilmesi için; fotoğraf, künye bilgileri ve yurda giriş-çıkış tarihlerinin kayıtlı olduğu pasaport sayfa fotokopileri veya emniyet müdürlüklerinden alınacak yurda giriş-çıkış tarihlerini gösterir çizelge ile birlikte;
- İkamet edilen ülke mercilerinden alınacak ikamet belgesinin aslı ile birlikte Türkiye’de yeminli tercümanlarca yapılmış tercümesinden ya da yurt dışında bulunan Türk temsilciliklerince akredite edilmiş tercümanlarca yapılmış ve ilgili temsilcilikçe onaylanmış tercümesinden,
- Türk büyükelçilikleri, başkonsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikleri gibi temsilciliklerce düzenlenen ikamet belgesinden
en az birinin Kuruma ibraz edilmesi gerekir.
Borçlanmaya Dair Prime Esas Kazanç Miktarının Belirtilmemesi Halinde Ne Olur?
Yurt Dışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesinin 5 numaralı bölümündeki “Borçlanma Miktarının Hesabında Seçtiğiniz Bir Günlük Prime Esas Kazanç” sorusunda “Asgari/Azami/Diğer” seçeneklerinden herhangi birinin işaretlenmemesi halinde borçlanma başvurusu kabul edilip “Asgari” seçeneği işaretlenmiş sayılır.
Yurt Dışı Sürelerinden Bir Bölümü Borçlanmak İstenildiğinde Ne Yapılmalıdır?
Yurt Dışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesinin 7 numaralı bölümünde borçlanmak istenilen gün sayısının belirtilmesi yeterlidir. Bu durumda borçlanma işlemi, ibraz edilen belgede kayıtlı son tarihten geriye doğru olmak üzere istenilen süre esas alınarak sonuçlandırılır.
Yurt Dışı Sürelerinin Borçlanılması için Sosyal Güvenlik Kurumunun Hangi Birimine Başvurulması Gerekir?
Borçlanma başvurusunun yapıldığı tarih itibarıyla;
- 5510 sayılı Kanunun 4/1-(b) bendi kapsamında faaliyeti bulunmayanlar ile faaliyeti sona ermiş olanların; Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi’nden (MERNİS) tespit edilecek adresin bulunduğu ildeki, MERNİS’te birden fazla adres kaydının bulunması halinde tercih edilen ildeki, MERNİS’te adres kaydı bulunmuyor ise nüfusa kayıtlı olunan ildeki Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri/Sosyal Güvenlik Merkezlerine (SGİM/SGM),
- 5510 sayılı Kanunun 4/1-(b) bendi kapsamında faaliyeti devam edenlerin ise faaliyetin devam ettiği ildeki SGİM/SGM’ye
müracaat etmeleri gerekir.
Hak Sahipleri Tarafından Borçlanma Talebinde Bulunulduğunda Sosyal Güvenlik Kurumunun Hangi Birimine Başvurulması Gerekir?
Hak sahipleri tarafından borçlanma talebinde bulunulduğunda, vefat eden sigortalının bilgileri esas alınarak bir üstte belirtilen kriterlere göre ilgili SGİM/SGM’ye başvurulması gerekir.
Borçlanma Miktarı Nasıl Hesaplanır?
Borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borçlanma tutarı, başvuru tarihindeki 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azamî günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın % 45’i dir.
01.01.2024-31.12.2024 tarihleri arasında borçlanılacak bir gün için ödenmesi gereken tutarın alt sınırı (666,75 TL X %45=) 300,04 TL, üst sınırı ise (5.000,63 TL X %45=) 2.250,28 TL’dir.
Örnek: Yurt dışında geçen 5.000 günlük süresini 15.02.2024 tarihinde alt sınır üzerinden borçlanmak isteyen birinin ödeyeceği tutar; 5.000 gün X 300,04 TL = 1.500.200 TL’dir.
Borç Tebliği Hangi Adrese Gönderilir?
Borç tebliği, başvuru dilekçesinde beyan edilen adrese yapılır. Tebligat yapılabilmesi için adresin eksiksiz ve doğru bir şekilde belirtilmesi gerekir. Adresin yanlış veya eksik belirtilmesi nedeniyle borç tebliğinin yapılamamasında Kurumun herhangi bir sorumluluğu yoktur.
Borçlanma Miktarının Hangi Süre İçinde Ödenmesi Gerekir?
Tahakkuk ettirilen ve iadeli taahhütlü olarak tebliğ edilen borcun, tebliğ edildiği tarihten itibaren 3 ay içinde Kurum hesabında olacak şekilde ödenmesi gerekir.
Borcun, tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içinde Kurum hesabında olacak şekilde ödenmemesi halinde borçlanma işlemi geçersiz sayılır.
Borçlanma Miktarının Tamamının Ödenmesi Zorunlu mudur?
Borçlanma miktarının tamamının ödenmesi zorunluluğu yoktur. Tebliğ tarihinden itibaren 3 aylık süre içerisinde borcun bir kısmının ödenmesi halinde, ödenen miktara isabet eden gün sayısı geçerli sayılır. Tebliğ edilen borçlanma miktarının bir kısmı ödendikten sonra, kalan kısmının tebliğ tarihinden başlayarak 3 aylık yasal ödeme süresi içinde parça parça ödenmesi de mümkündür.
Vefat Eden Sigortalının Yurt Dışında Geçen Sürelerini Hak Sahipleri Borçlanabilir mi?
Türk vatandaşı olan hak sahipleri, vefat eden sigortalının yurt dışında geçen sürelerinden aylık bağlanmasına yetecek kadar gün sayısını borçlanabilecekleri gibi bu sürelerin tamamını da borçlanabilirler.
Sözleşmeli Ülkede Geçen Çalışma Süreleri ile Ülkemizdeki İsteğe Bağlı Sigortalılık Sürelerinin Çakışması Halinde Yurt Dışında Geçen Bu Süreler Borçlandırılabilir mi?
Sözleşmeli ülkede geçen çalışma süreleri ile Ülkemizdeki isteğe bağlı sigortaya prim ödenen sürelerin çakışması halinde, isteğe bağlı sigortalılık süreleri iptal edilmekte ve yurt dışı süreleri talep halinde borçlandırılabilmektedir. Ancak; Fransa, İngiltere, İsveç ve İsviçre sözleşmelerine göre bu ülkelerde bulunmaktayken Ülkemizde isteğe bağlı sigortaya prim ödemek mümkün olduğu için bu ülkelerde geçen ve Ülkemizdeki isteğe bağlı sigortalılık süreleri ile çakışan süreler borçlandırılamaz.
Borçlanmadan Vazgeçmek ve Borçlanma Miktarının İadesi Mümkün müdür?
Borçlanmalarının iptal edilmesi için yazılı başvuruda bulunanların ödedikleri borçlanma tutarının tamamı, faiz uygulanmaksızın Türk Lirası olarak iade edilir. Kısmi iade mümkün değildir. Ancak, birden fazla borçlanma yapılmış ise talep sahibinin yapmış olduğu borçlanmalardan bir ya da birkaçından vazgeçme hakkı da bulunmaktadır.
Borçlandıkları hizmetleri ile malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalılar ile ölüm aylığı bağlanamayan hak sahiplerine başvuruları halinde ödenen borçlanma tutarının tamamı faiz uygulanmaksızın Türk Lirası olarak iade edilir.
Ancak, borçlandıkları hizmetler dikkate alınarak aylık bağlanmış olanlar borçlanma talebinden vazgeçemezler ve bunların ödedikleri borçlanma tutarı iade edilmez.
Yurt Dışı Borçlanması Yaptıktan Sonra Vefat Eden Sigortalının, Sağlığında Ödemiş Olduğu Borçlanma Tutarının Hak Sahiplerine İade Edilmesi Mümkün müdür?
Yurt dışında geçen süreler için yapılan borçlanma karşılığında ödenmiş olan tutarın hak sahiplerine iade edilebilmesi, vefat eden sigortalının borçlandığı hizmetleriyle birlikte hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanabilmesi için aranan gün sayısı şartının sağlanmamış olmasına bağlıdır.
Diğer bir ifadeyle, borçlanılan sürelerle birlikte vefat eden sigortalının prim ödeme gün sayısının ölüm aylığı bağlanmasına yetecek günden az olması halinde borçlanılan tutarların hak sahiplerine iadesi mümkündür.
Borçlandırılan Süreler Türkiye’de Hangi Sigortalılık Statüsüne Göre Değerlendirilir?
01.08.2019 tarihinden itibaren yurt dışı sürelerini borçlanma talebinde bulunanların borçlanma işlemleri talep tarihindeki sigortalılık statüsüne bakılmaksızın 5510 sayılı Kanunun 4/1-(b) bendi (Bağ-Kur) kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edilir.
Sosyal Güvenlik Hukukuna ilişkin diğer yazılarımızı buradan okuyabilirsiniz.
Avukat Onur AKÇINAR – Kırklareli
Bir yanıt yazın