Hakkında yakalama kararı bulunduğunu öğrenen bir kişi için ilk tepki genellikle panik olur. Ancak Ceza Muhakemesi Kanunu, yakalanan kişiye önemli güvenceler tanımaktadır; bu hakların bilinmesi, sürecin daha az sarsıcı geçmesini sağlar.
Yakalama ve Gözaltı Arasındaki Fark
Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 28.02.2019 tarihli, 2019/118 Esas ve 2019/2908 Karar sayılı kararı, gözaltına alınmanın sadece suç şüphesiyle yakalanan kişiler için değil, haklarında yakalama kararı verilen kişiler için de söz konusu olabileceğini belirtmektedir. CMK m. 91/1 uyarınca, m. 90’a göre yakalanan kişi Cumhuriyet savcılığınca serbest bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir; gözaltı süresi yakalama anından itibaren 24 saati geçemez. (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2019/118, K. 2019/2908, T. 28.02.2019)
Yakalanan Kişinin Kanuni Hakları
CMK m. 90 ve m. 91 çerçevesinde, yakalanan kişiye; yakalama nedenini ve hakkındaki suçlamayı öğrenme, susma, avukat yardımından yararlanma, yakınına haber verilmesini isteme ve sağlık kontrolünden geçirilme hakları tanınır. Bu haklar ile itiraz hakkının nasıl kullanılacağı, kural olarak yazılı; bu mümkün değilse sözlü olarak derhal kişiye bildirilir. Yakalanan kişi, en geç 24 saat içinde ya yetkili hâkim/mahkeme önüne çıkarılmalı ya da SEGBİS yoluyla ifadesi alınmalıdır.
Yakalama Kararına Kimler, Nasıl İtiraz Edebilir?
CMK m. 91/5 uyarınca, yakalanan kişi bizzat kendisi, müdafii (avukatı), kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci ve ikinci derece kan hısımları, derhâl serbest bırakılma talebiyle sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. Sulh ceza hâkimi, itirazı evrak üzerinden inceleyerek en kısa sürede, nihayet 24 saat içinde sonuçlandırır; yakalamanın hukuka uygun olduğu kanaatine varırsa itirazı reddeder, aksi hâlde kişinin derhal mahkeme önüne çıkarılmasına karar verir. Ayrıca CMK m. 90/6 uyarınca, yakalama emrinin çıkarılma amacı (örneğin ifadenin alınması) ortadan kalkmışsa, yakalama emrinin derhal iadesi de istenebilir.
Haksız Yakalama Nedeniyle Tazminat Hakkı
Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 07.11.2022 tarihli, 2021/5063 Esas ve 2022/8117 Karar sayılı kararı, hakkında usulsüz veya haksız şekilde yakalama/gözaltı işlemi uygulanan kişinin, 5271 sayılı CMK’nın 141 vd. maddeleri uyarınca maddi ve manevi tazminat talep edebileceğini teyit etmektedir. Kararda, davacının fiilen yakalanıp gözaltına alındığının usulüne uygun belgelerle (yakalama ve gözaltına alma tutanaklarıyla) ortaya konması hâlinde, tazminat talebinin reddedilmemesi gerektiği vurgulanmıştır. (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2021/5063, K. 2022/8117, T. 07.11.2022) Konu, güncel kaynaklarda da (Ersan Şen Hukuk, Baran Doğan Hukuk gibi ceza hukuku uygulayıcılarının yayınlarında) aynı çerçevede ele alınmaktadır.
Kaynakça
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 90, 91, 141 vd.
- Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2019/118, K. 2019/2908, T. 28.02.2019 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2021/5063, K. 2022/8117, T. 07.11.2022 (Yargı PRO içtihat veritabanı üzerinden teyit edilmiştir).
- Konu ayrıca güncel hukuk kaynakları taranarak internet üzerinden çapraz teyit edilmiştir (Ersan Şen Hukuk ve Danışmanlık, “Yakalama ve Gözaltı”; Baran Doğan Hukuk, “CMK Madde 90-91”).
Sıkça Sorulan Sorular
Hakkımda yakalama kararı olduğunu nasıl öğrenebilirim?
UYAP Vatandaş Portalı üzerinden veya bir avukat aracılığıyla dosya sorgulaması yapılarak, hakkınızda yakalama kararı bulunup bulunmadığı öğrenilebilir.
Yakalama kararına itirazı sadece ben mi yapabilirim?
Hayır; CMK m. 91/5 uyarınca siz, avukatınız, kanuni temsilciniz, eşiniz veya birinci-ikinci derece yakınlarınız da itiraz edebilir.
İtiraz üzerine karar ne kadar sürede verilir?
Sulh ceza hâkimliği, itirazı evrak üzerinden inceleyerek en geç 24 saat içinde sonuçlandırmak zorundadır.
Haksız yere gözaltına alınırsam tazminat alabilir miyim?
Evet; CMK m. 141 vd. uyarınca, kanuna aykırı şekilde yakalanan veya gözaltına alınan kişiler maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
İlgili Yazılar
Yazar Hakkında
Bu yazı, Kırklareli Barosu’na kayıtlı Avukat Onur Akçınar tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
İletişim
Sorularınız için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bir yanıt yazın